Voor veel mensen staat de auto gelijk aan vrijheid. U rijdt naar de kleinkinderen, haalt boodschappen of bezoekt een vriend. Wanneer in de familie het woord dementie valt, komt er vaak een vraag bij: mag ik straks nog rijden, of mag mijn vader of moeder nog rijden? Dat is een gevoelig gesprek, zeker omdat autorijden zoveel te maken heeft met zelfstandigheid.
In deze blog leggen we rustig en stap voor stap uit wat de regels zijn rond dementie en het rijbewijs. We leggen uit wanneer u iets moet melden bij het CBR, wat de keuring inhoudt en hoe u zich kunt voorbereiden op een eerlijk gesprek in het gezin.
Hoe beïnvloedt dementie het rijden?
Autorijden lijkt vanzelfsprekend, maar vraagt eigenlijk veel van de hersenen. U moet tegelijkertijd letten op medeweggebruikers, borden lezen, snelheid inschatten, reageren op onverwachte situaties en de juiste route onthouden. Juist die vaardigheden kunnen door dementie aangetast raken.
Bij dementie gaat het geleidelijk mis met het geheugen, het reactievermogen, de oriëntatie en de concentratie. In een beginstadium kan iemand nog prima rijden op een bekend stuk weg. Bij een onverwachte omleiding, drukke rotonde of slechte weersomstandigheden kan het al lastiger worden. Omdat dit proces sluipend verloopt, merkt de bestuurder zelf vaak niet goed dat het rijden minder gaat. De omgeving ziet het meestal als eerste.
De regels van het CBR bij dementie
In Nederland bepaalt het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen) of iemand rijgeschikt is. Voor dementie gelden duidelijke regels die zijn vastgelegd in de Regeling eisen geschiktheid 2000. Het CBR gebruikt hiervoor de zogenoemde CDR-score (Clinical Dementia Rating). Die score geeft aan hoe ernstig de dementie is.
Wat betekenen de CDR-scores voor uw rijbewijs?
- CDR 0,5 of 1 (zeer licht tot licht): u mag vaak nog rijden, maar alleen na een rijtest en medisch onderzoek. Uw rijbewijs krijgt dan een beperkte geldigheid van maximaal 1 jaar, soms 3 jaar bij MCI.
- CDR 2 of hoger (matige tot ernstige dementie): rijden is volgens de wet niet meer toegestaan. Er volgt geen rijtest, het CBR oordeelt direct ‘niet rijgeschikt’.
- Code 100 op het rijbewijs: als u mag blijven rijden, krijgt u een beperking. U mag dan alleen voor privégebruik rijden. Rijden in een vrachtwagen, bus of taxi is niet meer mogelijk.
Op de website van het CBR over dementie staat alle informatie samengevat. Ook Alzheimer Nederland biedt een duidelijk overzicht voor patiënten en mantelzorgers.
Moet u dementie melden bij het CBR?
Ja, bij een vastgestelde diagnose dementie bent u verplicht dit door te geven aan het CBR, ook als uw rijbewijs nog geldig is. Dat doet u via de Gezondheidsverklaring. Deze vraagt onder andere of een arts een aandoening van uw hersenen of zenuwstelsel heeft vastgesteld, zoals Alzheimer, een andere vorm van dementie of MCI (Mild Cognitive Impairment).
Weet u zeker dat u nooit meer wilt rijden? Dan hoeft u dementie niet te melden. U kunt uw rijbewijs vrijwillig inleveren bij de gemeente. Dat voelt soms als afscheid nemen, maar veel mensen ervaren ook een stuk rust: de twijfel is voorbij.
Wanneer vult u de Gezondheidsverklaring in?
Vraagt u het rijbewijs aan of verlengt u op uw 75e? Dan is de Gezondheidsverklaring sowieso verplicht. Bij dementie adviseren wij om minimaal vijf maanden voor de afloopdatum van uw rijbewijs te beginnen. Er moet een specialist (neuroloog, klinisch geriater, psychiater of specialist ouderengeneeskunde) onderzoek doen, en dat kost tijd. Het CBR moet de uitkomst vervolgens beoordelen, wat tot vier maanden kan duren.
Stap voor stap: van diagnose tot beslissing
- Gezondheidsverklaring invullen. U vult online op cbr.nl de verklaring in en vermeldt dat er sprake is van dementie of MCI.
- Verwijsbrief ontvangen. Het CBR stuurt een brief met uitleg en een verwijzing naar een specialist cognitieve stoornissen.
- Medisch onderzoek. De specialist beoordeelt uw cognitieve functies en kent een CDR-score toe. Een medische brief van uw huisarts of behandelend arts is daarbij zeer welkom.
- Eventuele rijtest. Bij een lichte vorm van dementie nodigt het CBR u uit voor een rijtest. Tijdens deze test beoordeelt een deskundige hoe u daadwerkelijk rijdt.
- Besluit van het CBR. U krijgt een Verklaring van Geschiktheid, met of zonder beperking, of het besluit dat u niet meer mag rijden.
- Nieuw rijbewijs aanvragen. Bij een positieve uitkomst haalt u bij de gemeente uw nieuwe rijbewijs op, met de juiste geldigheidsduur.
Wat neemt u mee naar de keuring?
Een goede voorbereiding geeft rust. Bij een keuring waarbij dementie of MCI speelt, is het extra belangrijk om volledige informatie paraat te hebben. Vergeet niet het volgende mee te nemen:
- Een geldig identiteitsbewijs (paspoort, identiteitskaart of oude rijbewijs).
- Uw bril of contactlenzen en eventueel gehoorapparaat.
- Een actuele medicijnlijst (via uw apotheek).
- Een medische brief van de huisarts, neuroloog, geriater of specialist ouderengeneeskunde met de diagnose.
- Alle ZorgDomein-codes (ZD-codes) die in de brieven van het CBR staan.
- Een naaste: partner, kind of goede vriend. Zij kunnen de arts een completer beeld geven van het dagelijks functioneren.
Een complete checklist vindt u in ons overzicht wat neem ik mee naar mijn rijbewijskeuring.
Tips voor mantelzorgers en familie
Het gesprek over autorijden voeren met uw vader, moeder of partner is zelden eenvoudig. De auto staat voor vrijheid, voor ‘nog gewoon meedoen’. Een paar praktische tips kunnen helpen:
- Bespreek het vroeg. Begin het gesprek zodra de diagnose er is, niet pas als er al iets misgaat op de weg.
- Houd het concreet. Benoem situaties die u zelf heeft gezien, zoals moeite met invoegen of het missen van een afslag, in plaats van algemene zorgen.
- Betrek de huisarts. Een derde, neutrale stem draagt vaak meer gewicht dan die van een familielid.
- Denk aan alternatieven. Taxi, de Regiotaxi, openbaar vervoer met een OV-begeleiderskaart of meerijden met familie maken het verlies minder groot.
- Check de autoverzekering. Sommige verzekeraars keren bij dementie niet uit, ook niet als alle CBR-regels zijn gevolgd. Vraag dit schriftelijk na.
En als het CBR ‘niet rijgeschikt’ beslist?
Dat is een vervelende uitslag, maar niet onverwacht bij een gevorderde vorm van dementie. Tegen het besluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken bij het CBR. Ook kunt u overwegen om nogmaals een rijtest te doen, mits de CDR-score dat toelaat. Meer informatie en alle opties leest u in onze blog rijbewijskeuring 75+ afgekeurd: wat nu?.
Belangrijk om te weten: doorrijden zonder geldig rijbewijs betekent dat u niet verzekerd bent bij schade. Bij een ongeluk draait u dan zelf op voor alle kosten. Dat is een risico dat het niet waard is.
Waarom kiezen voor een onafhankelijke keuringsarts?
Uw eigen huisarts mag volgens de wet geen rijbewijskeuring bij u uitvoeren, omdat die niet onafhankelijk is. U heeft dus een BIG-geregistreerde keuringsarts nodig. Bij VoorKeur werken artsen die ervaren zijn met senioren en met keuringen rond cognitieve aandoeningen. Zij nemen de tijd, leggen rustig uit en sturen het verslag digitaal via ZorgDomein door naar het CBR. Dat scheelt weken wachttijd.
Lees meer over gezondheidsproblemen die van invloed kunnen zijn op de rijgeschiktheid of bekijk onze veelgestelde vragen over de rijbewijskeuring.
Een keuring plannen bij VoorKeur
Heeft u de verwijsbrief van het CBR ontvangen en bent u toe aan de volgende stap? U kunt snel en eenvoudig online een afspraak maken bij een locatie in de buurt. VoorKeur heeft keuringslocaties door heel Nederland, vaak ook in de avonden en weekenden. Zo regelt u het op een moment dat u uitkomt, samen met uw partner of kind.
Dementie brengt veel onzekerheid met zich mee. Over het rijbewijs hoeft u die onzekerheid niet in uw eentje te dragen. Met een zorgvuldige keuring, heldere informatie en steun van uw naasten zet u de juiste stap, welk besluit er ook uit komt.
